Logo Urzędu Gminy Szaflary

URZĄD GMINY SZAFLARY
PORTAL INFORMACYJNY

Cystersi pod Tatrami – wspólne korzenie i wspólna przyszłość Szaflar i Spiskiej Teplicy

 

CYSTERSI POD TATRAMI – WSPÓLNE KORZENIE I WSPÓLNA PRZYSZŁOŚĆ

SZAFLAR I SPISKIEJ TEPLICY”

 

Od maja 2021 r. do grudnia 2023 r.  Gmina Szaflary we współpracy z Obec Spišská Teplica realizuje transgraniczny projekt pt. „Cystersi pod Tatrami – wspólne korzenie i wspólna przyszłość Szaflar i Spiskiej Teplicy” współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Interreg V-A Polska-Słowacja 2014-2020. 

Wartość całkowita tego projektu to 3 636 831,07 EUR, w tym dofinansowanie z Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Interreg V-A Polska-Słowacja 2014-2020 wynosi 3 088 756,34, co stanowi 85% wartości kosztów kwalifikowalnych w projekcie.

Gmina Szaflary realizuje w ramach projektu zadania o wartości 2 599 603,79 EUR w tym dofinansowanie unijne – 2 209 663,16 EUR, co stanowi 85% wartości kosztów kwalifikowalnych w projekcie.

KRÓTKI OPIS PROJEKTU

Dziedzictwo historyczne związane z działalnością cystersów w średniowieczu w Europie, w tym również na ziemiach dzisiejszej Polski i Słowacji wymaga udokumentowania oraz ochrony przed zniszczeniem, gdyż stanowi istotny element wspólnej tożsamości kulturowej obu narodów. Aby ocalić od zapomnienia i przybliżyć wspólne korzenie i genezę powstania obu miejscowości – partnerów projektu Szaflary i Spisska Teplica zaplanowano kompleksowe działania. Inwestycje koncentrują się na ochronie i renowacji zabytkowych obiektów – starej wikarówki w Szaflarach przy XIV-wiecznym kościele, w której powstanie pracownia tradycji i dziedzictwa umożliwiająca prowadzenie warsztatów, zajęć edukacyjnych, prezentacji, wystaw, prelekcji na temat dziejów. W otoczeniu tego zabytkowego obiektu powstanie park historyczno-przyrodniczy, którego aranżacja, wykonanie i wyposażenie nie tylko nawiązywać będzie do ogrodów cysterskich, ale także w nowoczesnej formie pokazywać i prezentować dziedzictwo kulturowe i historyczne (tablice, zegar słoneczny, oczka wodne, laserowa fontanna dająca możliwość projekcji 3D, roślinność, drewniane elementy). W Spiskej Teplicy pracom renowacyjnym poddany zostanie stary budynek przy zabytkowym kościele z XIV wieku, w którym powstanie muzeum z ekspozycjami i miejsce do organizacji warsztatów i spotkań. Otoczenie tego zabytku zostanie zagospodarowane w formie parku i ogrodu oraz kalwarii w stylu cysterskim. Powstaną tablice informacyjne o dziedzictwie kulturowym i przyrodniczym w najważniejszych miejscach w miejscowości. Prace restauratorskie dotyczyć będą również 20 barokowych rzeźb odkrytych latem 2017 r. Działaniom inwestycyjnym towarzyszą różnorodne działania promocyjno-informacyjne (warsztaty, wydarzenia plenerowe, seminarium, publikacje, itp.) W rezultacie wspólne elementy dziedzictwa cysterskiego w Gminie Szaflary i Obec Spiska Teplica zostaną ochronione i udostępnione mieszkańcom i turystom.

DLACZEGO REALIZUJEMY PROJEKT?

Podtatrzańskie gminy – Szaflary oraz Spišská Teplica odkryły w swojej historii wspólne motywy. Nie tylko powstały one w średniowieczu w XIII wieku i są jednymi z najstarszych miejscowości pod Tatrami, ale co charakterystyczne – swoje początki i rozwój zawdzięczają osadnictwu prowadzonemu przez cystersów, którzy zakładali wsie i parafie na terenach dzisiejszej południowej Małopolski, a na Słowację w okolice późniejszej Spišskej Teplicy przybyli z Polski. Uczyli rzemiosła mieszkańców, krzewili kulturę, porządkowali otoczenie, w racjonalny sposób korzystali z walorów przyrodniczych. Dziś ten istotny wątek dziedzictwa historycznego i kulturowego podtatrzańskich miejscowości, wpisującego się w europejską historię i tożsamość, pozostaje nieznany i nieodkryty. W obu gminach partnerskich Szaflary i Spišská Teplica pilnym wyzwaniem staje się znalezienie sposobu na ich ocalenie, udostępnienie i przybliżenie mieszkańcom i turystom, oraz zadbanie o trwałość tego dziedzictwa w wymiarze materialnym (renowacja zabytkowych obiektów, dbałość o otaczającą przyrodę), jak i niematerialnym (odtworzenie zapomnianych rzemiosł i kultywowanie kultury).

CO CHCEMY OSIĄGNĄĆ?

Głównym celem projektu jest zrównoważone wykorzystanie wspólnych elementów dziedzictwa cysterskiego w Gminie Szaflary i Obec Spiska Teplica poprzez ich odtworzenie i udostępnienie mieszkańcom i turystom

Cele szczegółowe to:

  • Zwiększenie atrakcyjności pogranicza poprzez stworzenie nowej oferty spędzania wolnego czasu.
  • Przywrócenie pamięci i upowszechnienie wiedzy o wspólnym dziedzictwie cysterskim w partnerskich gmin.
  • Zachowanie unikatowych obiektów dziedzictwa kulturowego i historycznego w Szaflarach i Spišskej Teplicy.

DO KOGO ADRESOWANY JEST PROJEKT?

  • Z projektu skorzystają przede wszystkim mieszkańcy pogranicza i przybywający tu turyści, dla których dostęp do wiedzy o dziejach Szaflar i Spiskej Teplicy związanych z cystersami był dotąd niedostępny. Dzięki renowacji zabytkowych obiektów (wikarówki, muzeum, parków), powstaniu pracowni tradycji i dziedzictwa w Szaflarach, ogrodu cysterskiego i kalwarii wzrośnie świadomość o wielowiekowym dziedzictwie kulturowym tych miejscowości. Przyczynią się do tego również warsztaty, wydarzenia plenerowe, ciekawe formy edukacji, publikacje. Dzięki temu mieszkańcy i turyści będą mogli świadomie chronić obiekty kultury, a także docenią walory historii i kultury pogranicza.
  • Projekt adresowany jest także do polskich i słowackich ekspertów, zajmujących się badaniami w archiwach i poszukującymi źródeł dziejów, którzy m.in. wezmą udział w seminarium naukowym i konsultacji merytorycznej projektu.

JAKIE ZAPLANOWALIŚMY DZIAŁANIA W GMINIE SZAFLARY?

Zadanie 1 Wspólne korzenie – historia, kultura i przyroda Gminy Szaflary i Obec Spišská Teplica z cystersami w tle

W ramach tego zadania odnowiony zostanie budynek zabytkowej wikarówki wpisanej do gminnego rejestru zabytków, który po kompleksowym remoncie i dostosowaniu do nowej funkcji będzie pełnił rolę pracowni tradycji i dziedzictwa. Będą tutaj znajdować się sale warsztatowe, pomieszczenia wystawiennicze, które pozwolą na prowadzenie  spotkań, wystaw, warsztatów i zajęć upowszechniających tradycję i kulturę związaną z cystersami (skryptorium, nauka kaligrafii, rzemiosła, zielarstwo itp.).

Otoczenie zabytkowej wikarówki i XIV-wiecznego kościoła zagospodarowane zostanie w nawiązaniu do tradycji, historii i kultury cystersów i dawnych dziejów Szaflar. Powstanie w tym miejscu park historyczno-przyrodniczy z elementami małej architektury, zielenią, multimedialną laserową fontanną, instalacjami, parkingiem dla rowerów i samochodów, sanitariatami. Obiekt będzie wykorzystywany do realizacji działań plenerowych upowszechniających dziedzictwo.

Zadanie 2 Wspólna przyszłość – budujemy naszą tożsamość poznając dziedzictwo cystersów w Gminie Szaflary i Obec Spišská Teplica

Gmina Szaflary zaplanowała szereg różnorodnych działań miękkich, które pozwolą różnym grupom zapoznać się efektami projektu, ale także poznać dziedzictwo kulturowe i historyczne miejscowości i polsko-słowackiego pogranicza wynikające z dawnych dziejów związanych z działalnością cystersów na tych terenach. Zorganizowany zostanie cykl 6 warsztatów tematycznych przeprowadzonych w zmodernizowanym zabytkowym budynku pracowni tradycji i dziedzictwa. Wezmą w nich udział dzieci i młodzież. Dla nich również adresowany jest internetowy konkurs wiedzy o cystersach. Naukowcy i eksperci wezmą udział w seminarium naukowym. Dla mieszkańców i turystów zorganizowany zostanie plenerowy festyn cysterski w nowo utworzonym parku z innowacyjna prezentacja laserową o dziedzictwie kulturowym wyświetlaną na wodnej fontannie. Wydane zostaną także bezpłatne publikacje dystrybuowane do szkół, instytucji podczas wydarzeń.

Ponadto Gmina Szaflary będzie realizowała działania związane z promocją i zarządzaniem projektem.

JAKIE BĘDĄ EFEKTY?

  • Przywrócenie pamięci i upowszechnienie wiedzy o wspólnym dziedzictwie cysterskim w obu partnerskich gminach Szaflary i Spiska Teplica.
  • Zachowanie unikatowych obiektów dziedzictwa kulturowego i historycznego w Gminie Szaflary i Obec Spiska Teplica takich jak zabytkowa wikarówka i jej otoczenie, historyczne centrum Spiskiej Teplicy, w którym powstanie muzeum, park i ogród oraz kalwaria w stylu cysterskim, renowacja barokowych rzeźb.
  • Docenienie przez mieszkańców i turystów wielowiekowej bogatej historii, kultury i tradycji wyrosłych z wpływów cystersów, a tym samym dziedzictwa obszaru pogranicza polsko-słowackiego.
  • Możliwość dalszego rozwoju dziedzictwa obszaru pogranicza polsko-słowackiego, większej dbałości o te zabytki i ich otoczenie.

JAK SIĘ Z NAMI SKONTAKTOWAĆ?

Gmina Szaflary (Partner wiodący)

 

Obec Spišská Teplica (Partner projektu)

  • Obrancov mieru, 454
  • 059 34 Spišská Teplica
  • obec@obecspisskateplica.sk
  • www.obecspisskateplica.sk
  • Osoba do kontaktu: Mária Klára Martinková

 

ARTYKUŁY POWIĄZANE